Yorum Yapan ya da Soru Soranların Dikkatine

Bu sayfalarda verdiğim bilgilerle ilgili pek çok soru gelebiliyor ve bu çok doğal. Ben de gerçekten soru sormak ya da merak ettiği için yazan kişilere, makul isteklerine yanıt vermeye çalışıyorum.

Ancak internet ortamı aynı zamanda para kazanılan bir ortam olduğundan, burada da bundan yararlanmak, kazanç sağlamak isteyenler oluyor. Soru soruyor ya da takdir ediyor gibi yazıyorlar ama kullanıcı adlarına ya da site adlarına ya da e-posta adreslerine bakıldığında ticari bir firmanın reklamını yapmayı amaçladıkları, aslında yorum yapıyor göründükleri gönderilerdeki konuyla uzaktan ya da yakından ilgili olmadıkları kolayca anlaşılıyor.

Bunu yapan ya da yapmaya düşünenlere yönelik olarak yazıyorum: Bu tür gönderi, soru ya da yorumları eskiden bu bilgileri süzerek yayınlıyordum. Ancak artık böyle gördüğüm yorumları onaylamıyorum. Onaylamayacağım da. Boşuna yazmayın lütfen.

Gerçekten bilgi almak isteyenlere ise kapım her zaman açık.

Yeni Güncellemeler

Daha önce Güncellemeler adı ile 12 Haziran 2014 tarihinde, yaptığım değişiklikleri duyurmuştum. Aradan geçen zamanda başka değişiklikler de oldu. Buna göre yeniden güncelleme yapmam gerekli hale geldi.

Önceki yazıda verdiğim http://gozlemevi.ege.edu.tr/ders/pratikastronomi/ bağlantısındaki sayfamı http://gokbilim.ege.edu.tr/ders/pratikastronomi/ olarak yeniledim. Yani artık bu sayfa gözlemevi sunucunda değil adı gokbilim olan sunucuda. Daha önce ne varsa aynısı burada yer alıyor. İlk bağlantı artık yok.

Benzer biçimde http://gozlemevi.ege.edu.tr/~varol/ bağlantısı da kaldırıldı. Yerine http://gokbilim.ege.edu.tr/~varol/fen/ geldi. Bu aynı zamanda http://fen.ege.edu.tr/~varol/ bağlantısıyla birleştirildi.

http://www.varolkeskin.org/ adresi artık yok onun yerine http://varolkeskin.linkpc.net/ adresi var.

Yine belirttiğim E-posta adresim : varol.keskin at varolkeskin (nokta) org artık yok. Onun yerine her zaman kullandığım E-posta adresim : varol.keskin at gmail (nokta) com var.

Güncellemeler

Bu sayfaları, daha çok, geçen yıla kadar verdiğim Astronomide Veri Analizi dersleri için hazırlıyordum. 2013-2014 Eğitim-Öğretim yılından başlayarak bu dersleri artık bölümümüzün bir başka öğretim üyesi veriyor. O nedenle de burada güncelleme yapmadım.

 

Gerçek anlamda veri analizi için yazılacak çok şey var elbette. Yalnızca dersle sınırlamak doğru değil. Ancak, verdiğim diğer derslerin yanında yöneticilik görevlerim ve buna bağlı sık seyahatler nedeniyle de bu sayfalara pek ekleme yapamadım.

Birden çok sayfam var, bunları zamanla tam olarak sınıflandıracağım ama belki bu sayfaları izleyen, bunlardan yararlanan kişilerin işine yarayabilir diye ilgili diğer sayfalarımın adreslerini burada veriyorum:

2013-2014 Eğitim-Öğretim Yılı Güz Yarıyılı içinde vermeye başladığım Pratik Astronomi dersi için:

http://gokbilim.ege.edu.tr/ders/pratikastronomi/

bağlantısını kullanabilirsiniz. Adresten anlaşılabileceği gibi, burada /ders/ altında, daha sonra eklenecek diğer derslerle ilgili yeni sayfalar da eklaebilecek. Şu anda yalnızca Pratik Astronomi için bağlantı var.

Yine aynı sunucuda kişisel sayfa olarak

http://gokbilim.ege.edu.tr/~varol/

adresini kullanabilirsiniz. Burada ise, EGE ÜNİVERSİTESİ GÖZLEMEVİ İLE İLGİLİ BİLGİ, YAZILIM ve ÇALIŞMALAR başlığı ile, veri çözümlemede profesyonel olarak kullanılabilecek pek çok yöntem ve yazılımın yanı sıra, bazı teknik bilgiler de yer alıyor.

Fen Fakültesi sunucusunda önceden yer alan http://fen.ege.edu.tr/~varol/ kaldırıldı.

Son olarak, tümüyle kişisel bir sayfa olarak, daha çok üniversite mensubu kimliğim dışındaki yazı ve bilgiler için oluşturduğum ve alan adı aldığım, yine hobi ve yararlı bilgiler bulunabilecek, zaman zaman güncel bilgiler koyduğum

http://varolkeskin.linkpc.net/

sayfam var. Bu sayfaya özellikle “Prof. Dr. Varol Keskin’in değil, yalnızca Varol Keskin’in sayfası” bilgisini de koydum. Bu sayfa ile ilgili her tür iletişimi o sayfa üzerinden yaparsanız sevinirim.

Buraya ait E-posta adresim :  varol.keskin at gmail (nokta) com

Çok sık baktığım söylenemez ama baktığımda yanıt yazarım.

Bu sayfaların artık güncellenmediği sitemlerini aldığım için bu açıklama yazısını yazmayı uygun buldum.

 

Astronomide Veri Analizi Dersi

2013-2014 Eğitim-Öğretim Yılı’ndan başlayarak güz döneminde Astronomide Veri Analizi – I ve bahar döneminde Astronomide Veri Analizi – II derslerini artık ben vermeyeceğim. Yine de bu sayfalarda konu ile ilgili yazılar yazabilir, buradaki konuları izleyerek gerçekten bilgi edinmek için (reklam amaçlı değil) soru ve yorum yazanlara ayrıntılı yanıtlar verebilirim. Başka sayfalarım da var. Özellikle yazılımsal çalışmalar için oluşturduğum

http://gozlemevi.ege.edu.tr/~varol/

sayfama da bakabilirsiniz. Bu sayfalar da yakında yeni sunucuya aynı içerikle taşınacak.

AVA-II İçin Bazı Sorular ve Yanıtlar

1 Temmuz’da yapılacak olan Bütünleme Sınavı için bazı sorular ve yanıtlarını vurada veriyorum:

IRAF yazılımıyla ön indirgemesi yapılmış 1 gecelik bir alan gözlemine ait görüntülerde mukayese ya da denet yıldızı olarak kullanılacak yıldızları seçmek için nasıl bir yaklaşım uygulanır?

İnternet üzerinden bu yıldızların değişen olup olmadıkları denetlenebilir. Ayrıca eğer mümkünse çok yakınlarında başka yıldız ya da gökcismi olmamasına dikkat edilir. Asıl soruda istenen ise şu: bu seçilen yıldızların ölçülen parlaklıkları zamana karşı noktalanır. Ayrıca bu yıldızların parlaklıklarının farkı alınarak ayrıca noktalanır. Bu dağılımların istatistik olarak normal dağılıma benzer bir dağılım gösterdiğine emin olunursa, bu yıldızlar mukayese ve denet olarak kullanılabilirler. Bu dağılımlarda belirgin bir değişim varsa, bu yıldızlardan hangisi bu değişimi gösteriyorsa o yıldızın uygun mukayese ya da denet olarak kullanılamayacağına karar verilir.
Bir gök cisminin CCD ile yapılmış bir gecelik gözlemlerini, bu gök cisminin o gözlem süresince ışık değişimini incelemek amacıyla en kısa yoldan yapılması gerekenleri yazınız?
Öncelikle ön indirgeme yapılmadıysa bunun yapılması gerekir. Bunun için de alandan mukayese olarak seçilen birden çok yıldız seçilerek bu yıldızların değişen yıldızla birlikte zamana karşı parlaklıkları örneğin imexamine komutu kullanılarak ölçülür. Bu ölçümler değişen yıldızın değerlerinden mukayeselerin değerleri çıkarılarak noktalanır. Birden çok mukayese seçilmesinin nedeni seçilen mukayesenin değişen olma olasılığıdır.

 

Bir gökcisminin CCD ile yapılmış bir gecelik gözlemlerini standart sisteme dönüştürmek için yapılması gerekenleri kısaca yazınız.

Gözlenen gökcisminin bulunduğu alanda, standart yıldız olarak bilinen ve değişmeyen, belli süzgeçlerdeki parlaklığı kataloglarda verilmiş olan yıldızlar belirlenir. Bu yıldızların parlaklıkları bilinen yöntemlerle ölçülür. Bu değerler her süzgeç için ayrı ayrı olacak biçimde bu yıldızların katalog parlaklıklarına karşılık grafikte işaretlenir. Normal koşullarda doğrusal dağılım olması beklenir. Bu dağılıma en küçük kareler yöntemi ile çakıştırma yapılarak standart dönüşüm katsayıları belirlenir. Katsayılar belli olduğunda herhangi bir mukayese yıldızının ölçülen parlaklığı bu dağılım kullanılarak standart parlaklığa dönüştürülür.

 

FITS dosyalarının özellikleri nedir?

Esnek Görüntü Taşıma Sistemi Flexible Image Transport System (FITS) bilimsel ve diğer görüntülerin depolama, iletim ve işlenmesi için kullanışlı bir sayısal dosya biçimidir ve gökbilimde  en sık kullanılan sayısal dosya biçimidir. Birçok görüntü biçimleri farklı olarak, FITS özellikle bilimsel veriler için özel olarak tasarlanmıştır. FITS’in en önemli özelliği, görüntü ya da verinin bilgilerini içeren ve insan tarafından okunabilen metim biçiminde başlık (header) içermesidir. Her FITS dosyası bir ya da daha fazla başlık içerir. Başlığın her satırı sabit 80 karakterden oluşur. Her satırda anahtar kelime – değer çifti bulunur. Değer sayısal ya da metin olabilir. Boyut, kaynak, konsayılar, açıklamalar, verinin geçmişi ve kullanıcının istediği pek çok farklı bilgi anahtar kelime olarak konulabilir.

Görüntü dışında tayf, foton listesi, veri kübü ya da çoklu çizelge içeren veritabanları gibi bilgiler içerebilir.

 

CCD görüntülerinde istenmeyen etkileri düzeltmek için alınan ek görüntüleri kısaca tanımlayınız. Alınırken her biri için dikkat edilmesi gerekenleri (yanıtlarda yatık ve altı çizili olanlar) kısaca anlatınız.

BIAS : Diyafram kapalı olarak olası en düşük poz süresinde (sıfır saniye) alınan görüntüdür. Kameranın elektronik gürültüsünü verir. Bu bilimsel görüntüde de bulunduğu için ondan çıkarılır. Birden çok BIAS kullanılarak ortalama ya da medyan alınarak SUPERBIAS oluşturulur. Alınırken birden çok alınmasına ve gerçekten BIAS alındığına emin olmak gerekir.

DARK : CCD sıfır sıcaklıkta olmadığından ısısal elektronlar üretir. Bu kara akım pikselden piksele farklıdır. Kararlı olan bu kara akım birden çok alınan pozun MASTER DARK oluşturmak üzere ortalama alınması için kullanılır. Süresi, görüntünün süresi ile aynı olmalıdır. DARK içinde BIAS ta bulunduğundan yalnızca DARK çıkarılmalıdır. DARK kullanılmıyorsa BIAS çıkarılır. Alınırken birden çok alınmasına ve gerçekten DARK alındığına emin olmak gerekir. Ayrıca her süzgeç için ayrı DARK alınmalı ve süresi görüntününki ile aynı olmalıdır.

FLAT : CCD teleskopta düzgün aydınlanmaz. Ayrıca toz tanecikleri de gölgeleme yapabilir. Ayrıca CCD yüzeyi her yerde eş duyarlıkta değildir. Bunları düzeltmek için düzgün ve eş dağılımlı bir yüzeyin görüntüsü alınır. Bu perde ya da tan zamanı gökyüzü olabilir. FLATtan BIAS çıkarılmalıdır. Poz süresi çok kısa olmamalıdır. Yüksek sinyal-gürültü oranı elde etmek için CCD %50 doyurulmalıdır. Gök FLAT’ı alınırken alanda olabilecek yıldızların aynı noktaya düşmemesi için teleskop takibi kapalı olmalıdır. Alınırken birden çok alınmasına ve gerçekten FLAT alındığına emin olmak gerekir.

 

Görüş (seeing) kavramını gerekirse çizim yaparak tanımlayınız. Nasıl belirlenebileceğini yazınız. Bir gözlemde elde edilen bir CCD görüntüsündeki parlak ve sönük  yıldızlardan bulunan görüş değerlerini karşılaştırınız?

 

Görüş (seeing) bir gözlem yerinde o anki atmosfer kalitesinin bir ölçüsüdür. Alınan bir CCD görüntüsündeki ayrık yıldızların akı dağılımının gauss dağılımı olduğu varsayımıyla, bu gauss dağılımının tepe noktasıyla taban noktası arasındaki farkın yarısına karşılık gelen tam genişlik değeri (yaru yükseklikteki tam genişlik=full width at half maximum) görüş olarak tanımlanır ve açı saniyesi birimindedir.

Aynı görüntüde parlak ve sönük yıldızlardan elde edilen görüş değerinin aynı olması beklenir. Sönük yıldızın ölçülen akısının düşük olması nedeniyle gauss dağılımı daha saçılmalı olacağı için görüş değerinin belirsizliği daha büyük olur. Bu yüzden parlak ve sönük yıldızlardan elde edilen görüş değerleri belirsizlik metrenbesinde farklılık gösterebilir. Kuramsal olarak aynı değerde olmalıdır.

 

Yeni KNOPPIX-IRAF CD

 

Aşağıdaki bağlantılarda izin sorunu nedeniyle dosya alınamıyordu. Bu düzeltildi. Sayfanın altına yeni sürüm (2. sürüm) kondu.

Uzun zamandır yenilemediğim KNOPPIX Linux Sürümü üzerine IRAF Gökbilim Görüntü İşleme Yazılımı kurulmuş CD kopyasının 2013 ilk sürümünü tamamladım. Bazı düzeltmeler ve eklemelerle sonraki sürümler de olacak ancak bu sürüm IRAF kullanımı için yeterli. ISO kalıbı

 

http://fen.ege.edu.tr/iso/KNOPPIX-IRAF-2013-V1.ISO

ya da

http://astronomy.ege.edu.tr/~keskinv/dosyalar/KNOPPIX-IRAF-2013-V1.ISO

adresinden alınabilir.

Boyutu 2.5 GB kadar olduğu için ya DVD üzerine yazdırmak gerekir ya da en az 4GB boyutunda USB belleğe yazarak kullanılabilir. Yazdırma işlemlerini daha önce anlatmıştım.

Yeni sürüm:

http://fen.ege.edu.tr/iso/KNOPPIX-IRAF-2013-V2.ISO

ya da

http://astronomy.ege.edu.tr/dosyalar/KNOPPIX-IRAF-2013-V2.ISO

adresinden alınabilir.

IRAF Açıklık Işıkölçümü

Bir kaç ders süresince ilgilendiğimiz ışıkölçüm konusunda derslerde verdiğim önbilgi ve son uyguladığımız iki quizin dosyalarını ekliyorum.

IRAF – Açıklık Işıkölçümü

IRAF – Quiz I

IRAF – Quiz II

IRAF Açıklık Işıkölçümü Devamını Oku

Dönem Çalışması – Son Örnekler

Dönemle ilgili derste yapılan uygulamalar hemen hemen bitmiş durumda. Son olarak, en son uyguladığımız sinüs benzeri değişimden biraz daha karmaşık örneklere bakacağız. Bunun için, aşağıdaki örnekleri seçtim.

Her bir örnek için O-C dağılım grafiği adının altında var. Grafik üzerinde, bu O-C dağılımının hesaplanması için kullanılmış olan T0 ve P değerleri sol üstte yazılı. İlgili veriyi almak için de, yıldızın adına tıklamanız yeterli olacak.

Bu yıldızlardan son üç tanesi, eksen dönmesi gösteren sistemler. Bu sistemlerle ilgili de işlem yapacağız.

Dönem Çalışması – Son Örnekler Devamını Oku

AVA – II KNOPPIX-IRAF CD /ava KLASÖRÜ

Perşembe sabahı derste sözettiğim gibi /ava klasörünün içeriğini

http://astronomy.ege.edu.tr/~keskinv/avaii/

adresine koydum. Buradan alabilirsiniz. Buradaki her dosya CD içinde /ava klasörü altında da var.

AVA II Dersi – IRAF Alıştırmaları

Bu derste IRAF ile ilgili yapacağımız alıştırmalarla ilgili kısa bir açıklama yapmakta fayda var.

Dersler sırasında, IRAF ile neyi, nasıl yapacağımızı öğreneceğiz. Zamanla, örnek veri de kullanıp öğrendiklerimizi uygulayacağız.

Burada uygulayacağımız alıştırmalar, IRAF için hazırlanmış hazır alıştırmalar ve temel konuları oldukça kolay biçimde aktaran anlatımları var. İngilizce oldukları için, daha iyi anlaşılmaları açısından ben burada açıklamalar yazıp, genel anlamda çevirilerini vereceğim.

Alıştırmalar ek veri ile kullanılacak. 2. ve 4. alıştırmalarda aynı veri kullanılacak. 2. alıştırmada veri indirgenecek ve daha sonra 4. alıştırmada kullanılacak. Benzer olarak 3. ve 5. alıştırma da aynı veri setini paylaşıyor. 1. ve 4. alıştırmalarda görüntüleme gerekiyor. Diğerlerinde ise isteğe bağlı.

1) intro – IRAF’ın temellerine giriş

2) ccd1 – doğrudan görüntülerle CCD indirgemelerine bakış

3) ccd2 – tayf verisi için CCD indirgemesi

4) phot – APPHOT kullanarak açıklık ışıkölçümüne giriş ve PHOTCAL kullanarak fotometrik indirgemenin adımları

5) spec – 2 boyutlu yarık tayfı içeren CCD görüntülerinden tayf çıkarılması ve dalgaboyu belirlenmesi

Bu alıştırmalar, KNOPPIX IRAF CD’sinde /ava/docs/ altında hem metin hem de postscript biçiminde bulunuyor. IRAF ile birlikte xgterm adlı terminal yazılımı ve CCD görüntüleri ile ilgili olarak ds9 yazılımı kullanılacak.

Aynı yerde bulunan m92.ps adlı dosya M92 kümesine ait bir alanın görüntüsünü içeriyor ve 4. alıştırma için kullanılacak. spec.eps dosyası ise 5. alıştırmada dalgaboyu ayarlamaları için Toryum çizgilerini belirlemek için kullanılacak.

Burada kısaca bilgi verdiğim bu alıştırmaların ayrıntılarını da ayrı ayrı burada vereceğim.